Propaganda is het doelgericht verspreiden van informatie, ideeën of beelden om meningen, gevoelens of gedrag te beïnvloeden, vaak eenzijdig en selectief. Zou reclame dan ook propaganda zijn? Misschien, maar reclame wil vooral verkopen, propaganda wil beheersen. Reclame klinkt meestal vrolijk en aantrekkelijk; propaganda manipuleert, speelt in op angst en verkondigt zijn eigen ideologische waarheid. Het is een krachtig wapen dat mensen probeert te sturen.

Met dit in gedachten kijk ik toch anders naar de 'actie' van Extinction Rebellion (XR), die deze week opnieuw honderden abri's en reclamezuilen opende, reclameposters verwijderde en verving door hun eigen ideologische boodschappen.

Ten eerste verschaffen ze zich onrechtmatig toegang tot het bezit van anderen, wat feitelijk als inbraak kan worden beschouwd.
Ten tweede verwijderen ze reclameposters zonder toestemming van de eigenaar, wat neerkomt op diefstal.
Ten derde ontduiken ze precario- en reclamebelasting. Exploitanten van deze reclamezuilen en abri's betalen hoge bedragen aan gemeenten om reclame te mogen tonen. Deze kosten worden doorberekend aan adverteerders; XR betaalt niets en onttrekt zich daarmee aan wettelijke verplichtingen.

Deze 'actie' is een navolging van een actie in 2024, toen ook 500 reclame-uitingen werden vervangen door hun eigen posters. Toen golden dezelfde regels en wetten, maar er volgde geen enkele arrestatie of veroordeling. Deze week breidde de actie zich uit naar 700 uitingen, met inbraken, diefstal en belastingontduiking.

Aangezien het om een georganiseerde landelijke actie gaat, rijst de vraag: hoe ver kan Extinction Rebellion eigenlijk gaan voordat het voldoet aan de definitie van een criminele organisatie onder artikel 140 Sr? Dat artikel richt zich op groepen die systematisch en gepland misdrijven plegen, met oogmerk op invloed of macht. XR claimt non-violent protest, maar het patroon van herhaalde delicten - blokkades, eigendomsinbreuk, vernieling - wordt steeds duidelijker. Protesten tegen de NPO over de uit XR-oogpunt 'oneerlijke berichtgeving' duiden duidelijk op een poging tot beïnvloeding van de algemene opinie.

Het regelmatig blokkeren van wegen, het dumpen van kolen voor de poort van een schaaktoernooi, het doorknippen van hekken op Schiphol in 2022 om verboden terrein te betreden en landingsbanen te blokkeren, en nu het stelen en onrechtmatig betreden van andermans eigendom: dit zijn geen incidenten meer, dit is structureel gedrag. Hoe ver kan XR gaan voordat justitie en politiek erkennen dat de grens is overschreden?

De wet kent geen uitzonderingen voor "milieuvriendelijke diefstal" of "klimaatvriendelijke inbraak". Stel dat iemand een schoenenwinkel binnendringt en alle leren schoenen meeneemt als protest tegen dierenleed, en daarbij een verklaring achterlaat met zijn argumenten. Dat blijft gewoon diefstal. De waarde van een reclameposter maakt geen verschil; hoogstens kan die iets uitmaken voor de hoogte van de straf.

Hoe urgent men zelf het klimaat ook vindt, dat heiligt de middelen niet.
Wie de wet overtreedt, ongeacht de nobele bedoeling, moet daar de consequenties van dragen. Door het herhaaldelijk en georganiseerd plegen van strafbare feiten nadert XR de drempel van een criminele organisatie - en als de politiek serieus is over rechtsgelijkheid, dan wordt het tijd om dat te onderzoeken, te vervolgen en desnoods te verbieden.

De wet is blind voor goede bedoelingen: of het nu hekken op Schiphol, posters in abri's of leren schoenen in een winkel betreft. Crimineel blijft crimineel, en herhaaldelijk overtreden verdient consequenties, geen oneindige coulance.